Rác thải điện tử: Những hiểm họa được báo trước (kỳ 2)

Bên cạnh rác thải cực độc, ngành công nghiệp điện tử còn tiềm ẩn nhiều tác hại khôn lường cho sức khỏe của những người trực tiếp tạo ra sản phẩm mà thực tế đã ghi nhận nhiều trường hợp như vậy.

Smartphone, một thành tựu về công nghệ điện tử của con người, nhưng rất ít người hiểu được mặt trái của nó, những tác động lên môi trường, gây ra bởi smartphone.

Từ khâu sản xuất cho đến khi kết thúc tiêu dùng, điện thoại di động, dù của những nhãn hiệu hàng đầu như Apple và Samsung, đều gây ô nhiễm môi trường.

Bài học nhãn tiền từ Trung Quốc …

1 50290 Rác thải điện tử: Những hiểm họa được báo trước (kỳ 2)

Công nhân sản xuất tại một nhà máy của Foxconn. Ảnh minh họa.

Chuỗi sản xuất của Apple là minh họa rõ nét nhất cho sự báo động của ngành sản xuất Trung Quốc trước các mối đe dọa về sức khỏe và môi trường. Sản phẩm của Apple được thiết kế tại Mỹ, lắp ráp tại Trung Quốc. Trong khi Apple thu về lợi nhuận thì công nhân và môi trường tại Trung Quốc lại phải trả giá đắt cho sự thành công của Apple.

Ước tính khoảng 1,5 triệu người làm việc trong các nhà máy cung cấp linh kiện cho Apple tại Trung Quốc. Smartphone, như iPhone, thường được sản xuất trong các nhà máy nơi công nhân không được đào tạo đầy đủ về sản xuất an toàn cũng như không được trang bị các thiết bị bảo vệ trước các chất độc hại. Theo trang web Air Toxic của EPA (Cơ quan bảo vệ môi sinh Hoa Kỳ), phơi nhiễm các hóa chất nguy hiểm có thể dẫn đến bệnh ung thư, bạch cầu, phá hủy thần kinh, suy gan và thận, các vấn đề về sinh sản, phụ thuộc vào hóa chất và mức độ phơi nhiễm.

Catcher, một công ty ở Suqian, Trung Quốc, sản xuất linh kiện iPhone và iPad được phát hiện có vi phạm nghiêm trọng về quyền con người, môi trường, an toàn và sức khỏe, theo một báo cáo điều tra hồi tháng 8/2014 bởi Cơ quan giám sát lao động Trung Quốc (CLW) và Green America, chỉ chưa đầy 1 tuần trước khi Apple ra mắt iPhone 6. Công ty bị điều tra, Catcher, sản xuất các vỏ bọc kim loại của iPad, MacBook và iPhone tại cơ sở ở Suqian.

Catcher Technology tại Suqian là công ty được điều hành bởi Catcher Technology tại Đài Loan, thuê gần 20.000 công nhân địa phương. Ngoài sản xuất linh kiện cho Apple, nhà máy này còn có các khách hàng khác là Dell, Hewlett-Packard (HP), Lenovo, Sony, HTC, Motorola và nhiều nhãn hiệu quốc tế nổi tiếng khác. Hoạt động điều tra đã phát hiện ra những vi phạm sau của Catcher:

– Một lượng lớn vụn hợp kim nhôm-magie vương trên sàn và các hạt bụi dễ bắt lửa trong không khí. Thiếu hệ thống bay hơi gây ra mối nguy hại về sức khỏe và an toàn cháy nổ.

– Thiếu thiết bị bảo vệ cá nhân khi tiếp xúc với các chất độc hại. Da của công nhân phơi nhiễm trực tiếp với các chất độc hại này và họ không được trang bị mặt nạ thông gió.

– Lối thoát hiểm bị chặn. Không có phương tiện thoát hiểm nhanh nếu xảy ra cháy nổ.

– Công nhân không được tập trận phòng cháy chữa cháy và đào tạo về an toàn trong sản xuất.

– Đổ các chất lưu và rác thải công nghiệp ở gần sông và mạch nước ngầm.

– Nhiều công nhân còn là học sinh (16 – 18 tuổi), lao động như người lớn, trên 10 giờ mỗi ngày

– Tất cả các công nhân đều làm việc quá giờ, kể cả sinh viên thực tập, mà không được trả công cho số giờ làm thêm.

– Đối xử phân biệt với những người dám nêu lên các vấn đề liên quan đến điều kiện làm việc.

Ngoài ra, nhiều lần, các nhà cung cấp linh kiện nổi tiếng khác cho Apple tại Trung Quốc như Foxconn và UniMicron, đối mặt với cáo buộc nghiêm trọng về việc gây ô nhiễm cho các con sông bằng nguồn rác thải của họ. Nhiều nhóm bảo vệ môi trường đã báo cáo nước sông tại nơi 2 nhà máy trên đặt cơ sở bị ô nhiễm, nhuộm màu xanh đen và bốc mùi nặng. Tháng 6/2014, một công ty cung cấp linh kiện cho Apple và Samsung tại Thượng Hải đã bị cáo buộc gây ô nhiễm kim loại nặng nghiêm trọng cho môi trường, ảnh hưởng nặng nề. Ô nhiễm từ các nhà máy điện tử như vậy, theo một số báo cáo, đã khiến khoảng 25 đến 60 triệu mẫu đất nông nghiệp tại Trung Quốc bị nhiễm kim loại nặng.

Hơn nữa, năm 2011, Apple đã thừa nhận 137 công nhân tại chuỗi cung ứng của họ đã mắc tật bởi các bệnh liên quan đến ô nhiễm. Tổ chức Green America thừa nhận rất khó để lượng hóa chính xác bao nhiêu công nhân được chẩn đoán nhiễm độc nghề nghiệp ở Trung Quốc và tổ chức này tin tưởng rằng các con số được công bố là dưới mức sự thật. Một nghiên cứu năm 2010 của Tạp chí Sức khỏe môi trường và Y học phòng ngừa chỉ ra, từ 1991 đến 2008, có 42.890 ca nhiễm độc tại nơi làm việc đã được ghi nhận và tỷ lệ tử vong là 16,5%, cho thấy tình trạng sức khỏe nghề nghiệp tại Trung Quốc đã ở mức nghiêm trọng.

…và thực trạng tại Việt Nam

2 38565 Rác thải điện tử: Những hiểm họa được báo trước (kỳ 2)

Nhà máy của Samsung tại Việt Nam. Ảnh minh họa.

Còn tại Việt Nam, báo cáo “Đánh giá những tác động ban đầu về an toàn môi trường và sức khỏe nghề nghiệp bên trong một số nhà máy sản xuất, lắp ráp các thiết bị điện tử tại Việt Nam” của Trung tâm hội nhập và phát triển có nêu rõ những hiện trạng chất lượng môi trường lao động của công nhân Việt Nam.

Chương trình khảo sát đã được tiến hành nghiên cứu tại các nhà máy gia công, sản xuất linh kiện và lắp ráp các thiết bị điện tử như máy tính, máy in và điện thoại di động). Đại diện là một số tập đoàn lớn như Intel, Nidec Foxcon, Samsung và Nokia… đang có các nhà máy sản xuất đóng đô tại Việt Nam. Đối tượng là các công nhân đang làm việc tại các nhà máy, báo cáo đã chỉ rõ, hầu hết 80% là nữ, độ tuổi rất trẻ là từ 18-25 tuổi, đặc biệt hầu hết là người dân ngụ cư từ những nơi khác về làm.

Kết quả đã xác định được là: các dạng hơi axit và hơi dung môi hữu cơ toluen hay xylen, các hợp chất benzene và các đồng đẳng của benzene… đều nhỏ hơn tiêu chuẩn cho phép. Tuy nhiên, các tiêu chuẩn này cũng đã quá cũ, hơn 20 năm chưa được soát xét xây dựng lại cho thật phù hợp với điều kiện hiện nay và các tác dụng cộng hưởng cũng chưa được xem xét.

Nhận định trong báo cáo cũng có nói đến những căn bệnh mà công nhân dễ mắc phải. Thứ nhất, Việt Nam vừa công bố căn bệnh điếc nghề nghiệp do các dung môi hữu cơ. Thứ hai đáng lưu ý đó là trong các loại dung môi có loại là nguyên nhân gây ung thư như là benzene và các đồng đẳng của benzene. Thứ ba, những bức xạ điện từ trường được phát ra từ hệ thống máy thiết bị, rồi đến các hóa chất từ keo, các thành phần của chất bán dẫn, nguyên vật liệu để sản xuất linh kiện cũng sẽ dẫn đến rất nhiều hậu quả. Trong tháng 6/2013 tại một xưởng đã có tới 6 trường hợp bị sảy thai, thai chết lưu và có trường hợp thai đã được 7 tháng và có 1 trường hợp thai bị dị tật và buộc phải hủy thai.

Về giải pháp, nhóm tác giả nghiên cứu kiến nghị phải rà soát việc xây dựng hệ thống quy chuẩn an toàn vệ sinh lao động về hóa chất, điện từ trường, phóng xạ; đảm bảo an toàn cho người lao động và tiếp cận với tiêu chuẩn quốc tế. Cần tiến hành các biện pháp can thiệp để bảo vệ người lao động như lập hệ thống hồ sơ theo dõi sức khỏe của người lao động trước – trong và sau quá trình làm việc ở các nhà máy điện tử. Tăng cường chất lượng công tác khám sức khỏe định kỳ và phát hiện sớm bệnh nghề nghiệp.

Điều đáng lo ngại là, do lợi nhuận từ smartphone cao cấp sụt giảm và các hãng điện thoại Trung Quốc giảm giá sản phẩm, Samsung đã cùng với Nokia Oyj và Intel Corp chuyển nhà máy sang Việt Nam, nơi có mức lương chỉ bằng 1/3 Trung Quốc.

Theo ông Lee Jung Soon, Phòng xúc tiến Thương mại Đầu tư Hàn Quốc tại TP.HCM: “Xu hướng các công ty chuyển nhà máy từ Trung Quốc sang Việt Nam sẽ tăng lên trong 2-3 năm tới do chi phí lao động của Trung Quốc cao hơn Việt Nam. Việt Nam đang thực sự đẩy mạnh tốc độ tăng trưởng ngành công nghệ”. Bên cạnh những lợi ích kinh tế trước mắt, nếu không chuẩn bị đối phó đầy đủ với những tác hại về sức khỏe và môi trường, thì cuối cùng, lợi sẽ … bất cập hại.

Cẩm Thịnh

Thảo luận

Gửi phản hồi